Kenniscentrum The Silver Mountain

Lees hier onze columns over de financiële wereld, nieuwsberichten en tips bij het kopen van goud en zilver.

Sprookjeswereld, deel II

11-04-2017 Rolf van Zanten

Een nog niet eerder aan de orde gesteld probleem waarmee ‘Da Donald’ te maken krijgt, is het “pensionado” probleem. Je hoort er nagenoeg nauwelijks over daar de meesten dus ook de toekomstige “AOW-ers” er maar liever van wegkijken. Wegkijken van een probleem is een alleszins menselijk fenomeen.

Volgens de Social Security Department in de V.S. blijkt de gemiddelde uitkering neer te komen op $1.380 per maand. De lezer zal dan denken: “dat is in ieder geval een kleine $200 meer dan de AOW bij ons. In de V.S. is bijna de helft van de alleenstaande ouderen van deze uitkering afhankelijk en dient er bij te blijven klussen, zo blijkt. Echter, dit uitkeringsniveau kon gehandhaafd worden dankzij het voortdurend kunstmatig ontduiken van het reële inflatiecijfer.

consumer-inflation

Aan de hand van John Williams’ ShadowStats’ uitkomsten die de echte inflatie weergeven, kom je tot de gevolgtrekking dat dit “staatspensioen”dan minstens 40% hoger had dienen te zijn. De vergrijzing leidt er bovendien toe dat in de toekomst steeds minder werkenden zullen bijdragen tot het in standhouden van deze toch al sterk verzwakte pensioenpot.

Nog in 1942 droegen 42 werkenden bij tot het onderhouden van één pensionado.  Over 20 jaar zullen dat er nog maar 2,1 zijn ervan uitgaande dat de arbeidsparticipatiegraad niet verder afneemt. Daarbij komt dat de meeste overheidspensioenfondsen de facto al niet meer aan hun verplichtingen kunnen voldoen maar dat niet aan de grote klok hangen. Thans hebben we te maken met een slordige 55 miljoen “AOW-ers” tegen 88 miljoen binnen 20 jaar.

In een nieuwsartikel van Bloomberg op 24 maart j.l. met de titel ‘Pension Crisis Too Big to Ignore’ werd duidelijk dat de pensioenfondsen ‘woefully’ (angstwekkend) slecht gefinancierd blijken te zijn. Dit vanwege het feit dat deze fondsen met meer risico moesten beleggen om voldoende rendement te kunnen scoren. Dat gebeurde o.m. in de vastgoedsector en vervolgens in bedrijfshypotheken die op dezelfde wijze werden “verpakt” als de zgn. subprime (laagste echelon) hypotheken. Dat bleken achteraf niet de meest gelukkige grepen er in resulterend dat de ruimschoots ongedekte pensioenverplichtingen inmiddels zijn opgelopen tot $1,9 biljoen. Dat is evenwel niet het juiste cijfer want dat ligt volgens schattingen dichter bij de $6 biljoen. Waarom blijft dat laatste cijfer dan buiten beeld? Simpel omdat te veel steden en staten onder het gewicht van de harde werkelijkheid op die hoogte zouden omvallen. De commerciële hypotheekmarkt is ongeveer $3 biljoen groot. De val van deze markt wordt vergeleken met de lancering van een nucleaire onderzeeboot direct binnen het Amerikaanse financiële systeem.

In het zelfde artikel werd opgemerkt dat een beursval van ca. 10% voldoende zou zijn om “het hele zootje” te laten omvallen. Dat de beurs wordt gemanipuleerd om “alle ballen in de lucht te houden”, wisten we al en de pensioensector is zeker niet de geringste bal.

In de recente Long Term Debt outlook van de CBO (Congressional Budget Office) wordt voorts gewaarschuwd voor een grote fiscale ramp. Dit instituut voorziet een blijvend overheidstekort en bijgevolg stijging van de overheidsschuld van ruim 100% van het BBP thans naar 150% in 2047 (30 jaar), vooropgesteld dat er geen wezenlijke verandering optreedt in het uitgavenpatroon. Daarbij komt ook nog eens dat intussen 77% van het BBP opgaat aan schulden in de private sector, het hoogste cijfer sinds Wereldoorlog II. De schatting is dat dit percentage bij ongewijzigde omstandigheden tegen 2047 minstens zal zijn verdubbeld.

 

 

federal-debt

 

Tot dusver heeft de Fed de rente (prijs van het geld) bijzonder laag weten te houden conform de lage economische groei. Tegelijk verwacht het CBO voor de komende 30 jaar een groei van gemiddeld niet meer dan 2%, veel minder dan wat Trump de natie had voorgehouden.

Een grote en niet meer te beteugelen schuldgroei zal er toe leiden dat beleggers minder geneigd zijn de schuld voor nagenoeg nul te blijven financieren. China is er al klaar mee en heeft het bezit aan Treasurys intussen met bijna 25% afgebouwd.

Dit vormde voor de Fed het achterliggende besluit het QE beleid terug te draaien temeer omdat de schuldgroei vanaf 2008 tot 2015 even hard was gegroeid als in de periode vanaf de stichting van de V.S. in 1776 tot 2008. De vrees begon reëel te worden dat het vertrouwen in het monetaire systeem zou kunnen wegvallen met het bekende rampscenario op de stoep.

Als de rente dan plots zou stijgen, zouden niet alleen de leenkosten dramatisch omhoog gaan maar bij oploop van de yields zouden de obligatiekoersen (obligatiemarkt is qua omvang bijna tweemaal de aandelenmarkt) in tandem dalen, zodat beleggers fors zouden inleveren. Vooral voor professionele instituten als pensioenfondsen, verzekeringsmaatschappijen, vastgoedfondsen e.a. zou dat tot dramatische resultaten leiden.

Buiten oorlogvoering zit er voor de beleidsmakers niet veel anders op dan schuldsanering en herstructurering. Andere scenario’s zijn om de inflatie te laten oplopen zodat de schuld verdampt dan wel het doorvoeren van grote besparingsprogramma’s in combinatie met fors hogere belastingen. Andere “smaken” zijn er niet. Met een daling van ca. 20% van de Turkse lira dit jaar zie je waartoe gebrek aan vertrouwen leidt: aankoop van bijna 50 ton goud.

In een naar buiten gebracht artikel van 45 pagina’s met als titel “Something is wrong with the U.S.” stelde JP Morgan CEO Jamie Dimon (eigen vermogen ca.$1,1 miljard) dat het toch wel anders moet dan tot op heden gebeurt. Zo groeit de economie de laatste 20 jaar veel trager dan de halve eeuw er voor. Hij moest er bovendien nog bij aantekenen dat het gemiddelde huishoudinkomen in 2015 zelfs 2½% lager was dan in 1999. Tevens blijkt het aantal middeninkomens te dalen. Dat deze ontwikkeling niet los kan worden gezien van de voortgaande disproportionele schuldgroei tot meer dan $20 biljoen (meer dan 100% van het BBP) nog los van de private sector, wekte weinig verbazing.

Dimon noemt een aantal punten van aandacht:

  • Biljoenen dollars zijn er deze eeuw in het krijgsbedrijf uitgegeven in plaats van in productiviteit;
  • Toen de overheid in 2010 de studentenleningen overnam steeg het uitstaande leningbedrag van $200 miljard naar meer dan $900 miljard anno 2017. Ook het leerstofniveau blijkt achter te lopen bij wat werkgevers thans vragen waardoor veel afgestudeerden langs de kant blijven staan;
  • De gezondheidskosten zijn bijna twee keer zo hoog als in vergelijkbare landen;
  • De arbeidsparticipatievraag is te laag; bijvoorbeeld in het leeftijdssegment van 25 – 54 is de participatiegraad van 96% in 1968 naar 88% thans gedaald, aanzienlijk beneden het gemiddelde niveau in de meeste andere ontwikkelde landen;
  • Het onvermogen om de hypotheekmarkt te herstructureren als gevolg waarvan het hypotheekaanbod dramatisch is gedaald;
  • Bekend was dat de infrastructuur qua niveau in de V.S. in de jaren ’60 in de wereld op eenzame hoogte stond maar nu is afgezakt naar plaats 27(!) op die ranglijst;
  • Evenzo bekend is dat de vennootschapsbelasting met 35% de hoogste in de wereld is en beslist naar beneden moet; vandaar dat het Amerikaanse bedrijfsleven meer dan $2 biljoen of $2.000 miljard in het buitenland geparkeerd heeft staan; minder VB zou leiden tot meer investeringen en banengroei.

productivity-grow

Bovengenoemde factoren hebben in directe of indirecte mate geleid tot een gebrek aan economische groei en tot veel frustratie bij grote groepen Amerikanen. Je kan zeggen dat ‘Da Donald’ in dat opzicht z’n huiswerk net iets beter had gemaakt en beter heeft geluisterd naar Bernie Sanders.

Dit “groei”scenario treft overigens niet alleen Japan (eerste schuldenland) maar ook Europa. Sterker, ECB president Draghi heeft aangekondigd met het QE program vooralsnog door te blijven gaan, niettegenstaande de oppositie van de Duitse en Nederlandse centrale bankiers. Wat Draghi er niet bij zei, is dat de zuidelijke staten nog steeds niet “out of the woods” zijn en dat ook nooit meer zullen doen tenzij bij ruime overschrijding van de eisen van Maastricht – staatsschuld maximaal 60% van het BBP en maximaal 3% budgettekort af te bouwen naar evenwicht.

Tenslotte kwam de Britse Telegraph vorige week met een analyse van de mondiale schuld that pretty much  sums up the coming crisis. Volgens het in dit artikel aangehaalde Institute of International Finance (IFF) dat de belangrijkste financiële instituten in de wereld vertegenwoordigt, stevent de wereldeconomie af op een golf van maturing debt this year presenting a growing refinancing risk in een tijd dat de mondiale schuld een eye-watering $170 trillion ($170.000 miljard!) heeft bereikt of bijna driemaal het mondiale BBP. Eind vorig jaar had het IMF bij monde van Christine Lagarde hierop ook al gewezen. Deze enorme schuldenberg geparenteerd aan een relatief lage groei en zwakke banken heeft veel weg van een dodelijke cocktail met drie onafwendbare conclusies:

  • de rente kan nooit meer stijgen op straffe van een ‘budget blow up’ zowel in de ontwikkelde als in de ontwikkelingslanden
  • de enige oplossing zou gevonden kunnen worden in massive currency devaluations to make these debts manageable resulterend in een explosie van de goudprijs
  • de opeenvolging van ontwikkelingen leidt hoe dan ook tot een reckoning fairly close at hand.

Het artikel sluit met de opmerking dat 2018 wel hét jaar voor de history books zou kunnen worden. Al sinds 2008/9 vormt dit onderwerp  het ‘Leitmotiv’ van mijn columns en tevens reden tot de opzet van de Strategische ModelPortefeuille als verzekeringspolis tegen dit rampscenario.

Robert Broncel

 

Disclaimer: Dit artikel is niet bedoeld als professioneel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen.

  • Marc

    Hoi allemaal
    Het is net of er heel veel reacties foetsie zijn.
    Alles wat hier beneden staat had ik al gelezen en er is niets nieuws bij gekomen.
    Maar goed…… over op het laatste.
    Gerard
    Wat is er aan de hand?
    De dollar zakt als een baksteen tov de euro en de prijs van pm’s zakt nog harder.
    Een gewone correctie of een combinatie van de correctie en het “goede nieuws” dat Macron hoog in de peilingen staat?

  • Gerard

    Ik ben ook even iedereen kwijt.

  • Ron

    Ik ben de draad kwijt, waar zijn jullie?

  • Arjan

    Helemaal goed, ook ben ook benieuwd naar of we 2017 $100+ hoger uit gaan dan we 2016 uitgingen.

    Ik verkoop “zilch” qua fysiek, de aandelen gaan de deur pas uit als we langdurig weer boven de $1300 staan.

  • Arjan

    Top!

    Boel is vandaag dicht dus ik mag nu zeggen dat we een TOP weekje hebben gehad met de pm’s :-)

  • Huub

    “Gold is testing its downtrend line again:”
    https://pbs.twimg.com/media/C9TX4k1VwAEBT89.jpg

    BOEM!
    Nu >39.000€!
    En de 10YR T yield op 2,22%

  • Huub

    @Gerard, “er ging iets mis vandaag rond 21.00 nl-tijd. Lange rode 1-minute candles op bijna alles.”

    Was dat misschien het moment waarop in het nieuws kwam dat Trump in een interview met WSJ gezegd had dat de USD de duur is?

    http://www.kitco.com/commentaries/2017-04-13/Gold-Pops-On-Trump-Statement.html

  • gumibeer

    Of we krijgen een gigantische correctie of we knallen door de breeklijn .
    FASTEN YOUR SEATBELDS !!

  • gumibeer

    Tevreden als dit minimaal de stand is op 1 jan 2018 ;-];-]

  • Gerard

    Met 11,65% ben ik heel dik tevreden!
    De vooruitzichten zijn beter dan in jaren. Maar GEEN garantie!

  • gumibeer

    Ik probeer nog wat krenten uit de pap te vissen voor meer gratis grammen ;-];-]

  • gumibeer

    @Gerard als mensen zo beginnen te praten en het is half April !! dan weet ik dat ik op mijn hoede moet zijn .PS 11.65 procent leuk maar brexit stonden we nog 2,5 procent hoger hoewel dat 1 event was en Trump met zijn fratsen nog 4 jaar moet volmaken .
    Ik hoop dat je gelijk hebt en we niet net zoals afgelopen 3 jaar weer omlaag gaan .
    Maar goed gaan we laag koop ik bij haha

  • Ron

    Ik bekijk het meestal andersom, ik verwacht niets goeds voor de euro en daarom is er goud, op een moment doet de prijs er niet toe:)

  • Gerard

    Goud doet inmiddels al 11,65% YtD. Beetje apart dat er nog zoveel kracht achter zit. Zeker de laatste week, maar vooral ook vandaag nog.
    Zou dit dan toch de start van de lang verwachte rally zijn? Ik denk het wel! De argumenten zijn er wel naar. Er gaat namelijkiets niet zoals het hoort. De particuliere schulden zijn in de VS met 100% gestegen in 5 jaar. Dit past niet bij de enorme stijging van vastgoed in de VS. Hierbij zijn de lonen niet gestegen, zelfs de koopkracht daalt. Een giftige cocktail. Dus JA, dit kon best eens de start zijn van een goudrally.
    De dalende rente op dit moment doet goud natuurlijk ook vleugels geven, maar dan nog. Er is meer.

  • Gerard

    Ik ben niet zo goed in voorspellen. Deze rente is afhankelijk van veel te veel factoren. Maar de kans is heel groot dat het weer oude bodems gaat opzoeken ergens tussen 1,4 en 1,9. Het is ook mogelijk dat de FED deze lage rente zal aangrijpen om hun obligaties niet meer door te rollen, of zelfs te dumpen.

  • Gerard

    Ja, er ging iets mis vandaag rond 21.00 nl-tijd. Lange rode 1-minute candles op bijna alles. Ik weet alleen niet wat. Dat horen wij altijd later pas. Ik heb helaas geen Bloomberg abonnement.

  • Huub

    Inmiddels is de 10 YR yield 2,24%

    @Gerard, proficiat met je voorspelling van deze daling.
    Heb je een verwachting voor hoe ver het op een bepaalde termijn kan zakken?

  • G.

    Ik had in de planning om 10 tot 15 jaar PM’s aan te houden en gelukkig kan ik me het veroorloven te wachten maar als ik als verkoop is het de eerste 3 maanden for sure.

  • Nadja

    Wow!
    VS 10 jaarsrente stort in naar 2,26%.
    USD index naar 100,3
    Goud 1280

    De Trump trade wordt “unwinded”.

  • Huub

    Voor de in inflatie geïnteresseerden weer wat updates. Allemaal toch? :-)

    In case you missed it! China’s headline inflation 0.9%, pushed down by food prices (-4.4%). Non-food inflation +2.3%.
    https://pbs.twimg.com/media/C9MLiSXUAAAXqK7.jpg

    Yield curves do now signal a recession!
    https://pbs.twimg.com/media/C9M7nMoXgAAs5CF.jpg

  • gumibeer

    @G Je kunt ieder jaar handelen op de eerste 3a4 maanden ;-]

  • G.

    Hypotheek aflossen is altijd een plus!

  • gumibeer

    Ook nog aan het winst handelen

  • Ron

    Uiteraard, een groot percentage blijft altijd:)

  • gumibeer

    @Ron doe je nog wat met goud ?

  • gumibeer

    @Arjan Winst genomen op koers 38650 !
    Dat pakt niemand mij meer af ;-] Heb toch gezegd dat er een herkansing kwam na de daling .
    Dit geld is om terug te kopen rond 35000 en bij stijging tik ik mijn laatste hypo af . Win win .
    Volgende verkoop op 39500 .

  • Gerard

    Dat zou kunnen. Maar helaas, we weten het niet. Ik zie in ieder geval geheel geen reden meer om goud te verkopen. Vasthouden, zo lang mogelijk. En wat aandelen betreft, de keuze wordt extreem belangrijk. Defensief, zonder schulden, wereldwijd.
    Toch zal de wereld niet vergaan. Dat gebeurde ook niet einde WO2. Een totale reset, daar komen we uiteindelijk bij uit. De vraag is niet of, de vraag is wanneer.

  • Walter vom Schalter

    De meeste valuta devalueerden tegelijk zodat we mekaar in balans houden, we merken er dus weinig van dat we steeds meer moeten werken om hetzelfde over te houden. Het zal anders worden, wellicht komen we tot de conclusie dat de regerende macht in handen van academici en advocaten toch niet zo’n goed idee is en dat we meer technici de leiding in handen geven. Technici verbuigen meestal geen wetmatigheden want dat zijn ze niet gewend: recht lullen wat eigenlijk krom is. Daarom zitten er maar zo weinig techneuten in de regering. In USA is dat helemaal erg, daar dringen deze ‘extremisten’ zelfs door in functies die vroeger alleen technici bekleedden. Daarom is het veelal zo’n puinhoop in die bedrijven. Recht lullen wat krom is en daar komen ze ook nog mee weg omdat iedere afdeling in dat gecreëerde beeld geloofd en de realiteit uit het oog verloren heeft. Kwaliteit speelt geen rol meer, alleen de prijs is belangrijk.

  • Huub

    Kennen we de Emerging Markets nog?
    Dat waren de landen/economien die hard groeiden (ten opzichte van de oude economien)
    Das war ein Mal!
    Inflatie in de Emerging Markets:
    https://pbs.twimg.com/media/C8zLpRFUIAAp2Ri.jpg:large

    Met of zonder QE, de rente gaat overal omlaag.

    By the way, is er iemand van ons die denkt dat het over een jaar in de wereld maatschapelijk economisch nog zo is cq doormoddert als nu? Met alle spanningen die het momenteel in de wereld geeft, zie ik het systeem geen jaar meer haar “balans” houden. Welke dominosteen de aanzet geeft weet ik niet, maar ik weet wel dat er grote veranderingen op stapel staan te beginnen ergens in dit jaar. Er staat mijns inziens veel te veel op scherp, meer dan de mensheid aan kan op het zelfde moment. Neem daar bij mee dat er bovenmatige financiele afhankelijkheid – lees: torenhoge schulden naar elkaar toe – tussen volkeren, instanties, enz. gegroeid is, maakt de cocktail compleet.

  • Huub

    2017 year to date:
    SLV +14.6%.
    GLD +10.5%.
    NASDAQ +8.8%.
    S&P 500 +4.9%
    “How sweet it is”

    PM en aandelen, het enige wat nog rendeert in deze low/negative yield world, daar moeten we zijn!
    Ter informatie: US 10YR treasuries zijn alweer naar 2,3% gedaald!

  • Walter vom Schalter

    “Evenzo bekend is dat de vennootschapsbelasting met 35% de hoogste in de
    wereld is en beslist naar beneden moet; vandaar dat het Amerikaanse
    bedrijfsleven meer dan $2 biljoen of $2.000 miljard in het buitenland
    geparkeerd heeft staan; minder VB zou leiden tot meer investeringen en
    banengroei.”

    …..dat is de aas die Trump in zijn mouw heeft, de belasting op vermogen verlagen of tot nul reduceren brengt de dollars naar USA en dan kan je verwachten dat de DOW inderdaad sky high gaat (meer banen vergeet het maar…) en…de beurzen in Europa echt wel gaan kelderen.

  • Ron

    Goed verhaal:) new topic samen met new year high altijd goed.

  • Arjan

    Mooi stuk!
    Ik heb mijn asociale hoge maandelijkse pensioenafdracht toch al op 0 gewaardeerd, haal de pensioen leeftijd toch niet, haha