24 UURS VERZEKERD TRANSPORT
coins

Goud en zilver cyclus, deel 2

In deel 1 werd de hele loopbaan van de economie belicht in de Kondratieff cyclus. We zagen dat we ons nu midden in de winterperiode bevinden, in de tweede helft van de laatste fase. Daarom is het interessant om de overeenkomsten en verschillen nader te bekijken tussen de vorige periode (1929 – 1949) en de huidige periode (2000 – 2020).

Het is een misverstand te denken dat er in andere regio’s in de wereld al lente is. Dat horen we wel eens van economen. Dit is niet zo. Rijkere gebieden horen nadrukkelijk bij de winter. Dit denkt men wel eens omdat rijkere regio’s rijker worden en arme regio’s armer. Dit heeft alles te maken met de verhoudingen schuldenaars en schuldeisers. In de vorige winter was de VS het rijke gebied t.o.v. Japan en Duitsland. Nu is dat groeilanden zoals BRIC tegen Europa en de VS. De Kondratieff cyclus is altijd wereldwijd.

De overeenkomsten

De overgang van herfst naar winter wordt gekenmerkt door een forse beurscrash (1929 en 2000). Gevolgd door een tweede crash als de schuldenbubbel helemaal knapt (1932 en 2008). Daarna volgt een periode waarin de economie kunstmatig wordt hooggehouden door extra schuldopbouw. Een veelgebruikte uitdrukking die hierbij gebruikt wordt, “Kicking the can on the road again.” Dit loopt na een paar jaar af en gaan dan over naar een periode van krimp, hoge werkloosheid en vele faillissementen bij zowel bedrijven, particulieren als overheden. Ook wel “grote depressie” genoemd. In die periode vallen er veel banken om, of worden overeind gehouden als zombiebanken. Schulden zijn over de top en de trend is “niet kunnen terugbetalen”. Banken moeten immers leven van schulden. Vandaar dat dit samen gaat met een bankencrisis. Zowel nu als in de jaren 30. Tenslotte stoppen financiële markten met schulden financieren. Dat gebeurde ook in de late 30er en 40er jaren. De bekendste was in 1941 toen de VS stopte met geld pompen in Japans staatspapier.

Tot vandaag de dag lopen alle kenmerken uit de jaren 30 gelijk met de situatie nu. We lopen nu geleidelijk naar de 40er jaren toe. Een periode die afgesloten werd in 1949 na een totale sanering van alle schulden wereldwijd. Tevens in veel landen het ongeldig verklaren van geld en invoering van een nieuw monetair systeem. Uiteindelijk zal zoiets nu weer moeten gebeuren. Daarna volgt een prachtige periode van welvaart.

De verschillen

Zoals altijd herhaalt de geschiedenis zich nooit hetzelfde, maar het rijmt wel. Het meest belangrijke verschil tussen jaren 30 en nu is wel de globalisering. Alle regio’s beïnvloeden elkaar nu veel sterker. In de jaren 30 was elke economie een eiland op zich. Zo waren er tussen alle Europese landen strenge grenscontroles. Handel met het buitenland was nauwelijks mogelijk. Daarnaast had elk land z’n eigen valuta. Vandaar dat de echte probleemlanden toen beperkt bleven tot Duitsland en Japan. Nu betreft het de hele Eurozone. Zuid Europa bevindt zich al in een grote depressie. Noord Europa volgt.

Een tweede verschil is de goudstandaard. Die was er toen wel en nu niet. Hoewel niemand precies weet of het geld wel daadwerkelijk gedekt was door goud. Hier moet je dan ook niet al teveel waarde aan hechten. Centrale banken hebben dit altijd geheim mogen houden. In 1971 was nog maar 10% van het geld gedekt door goud, volgens eigen zeggen.

Derde verschil is de “verzorgingsstaat”. Steeds meer mensen zijn daar nu afhankelijk van geworden. In de jaren 30 was vrijwel niemand afhankelijk van de staat.

Volgende verschil is wel dat de jaren 30 iedereen verraste. Men wist hier niet goed mee om te gaan en nam verkeerde beslissingen. De BIS (vereniging centrale banken) nam een totaal verkeerde beslissing door de oorlogsmachine van het failliete Duitsland te financieren. Dat zal nu niet meer gebeuren. Bernanke werd chairman van de FED omdat hij gespecialiseerd is in de 30 jaren. Zo werd er volgens Bernanke te weinig geld geprint in de jaren 30. Zijn streven is dan ook extreem hoge inflatie te creëren om de schulden te laten verdampen. Een afbouw van schulden (welke onvermijdelijk tot de ondergang van de economie leidt) zou dan niet meer nodig zijn. We zouden dan in een eeuwig durende winter voort kunnen gaan met steeds hogere schulden en inflatie. Dit in de hoop dat er een nieuwe technologische stroming komt die de hele economie zal voorttrekken. Het model zoals Schumpeter het beschrijft. Maar in deflatietijd hoge inflatie creëren blijft een groot risico. Al het bijgedrukte geld komt niet echt in omloop, maar blijft wel ergens ophopen. De steeds hogere druk van al dat geld is een bubbel die kan knappen. Immers, voor al die schulden ligt ergens ook daadwerkelijk geld. De basis voor hyperinflatie bij stijgende schulden.

De tweede helft van de winter

Elk jaargetijde van de Kondratieff cyclus kun je onderverdelen in twee delen. Een matig onopvallend begin gevolgd door een heftig einde. Dat geld al helemaal voor de winter. De tweede helft van de winter praat je niet meer over de 30er jaren maar over de 40er jaren.

De tweede helft van de vorige winter kenmerkte zich door twee gebeurtenissen. De eerste was de extreme armoede en werkloosheid. Hierdoor verloor men het vertrouwen in de politiek en die politiek werd vervangen door staatsgrepen. Dit gebeurde na een burgeroorlog in Spanje (Franco 1939), Italië (Mussolini) en Duitsland (Hitler 1933). Maar ook in China (Mao Zedong 1935), waaraan je wederom kunt zien dat de cyclus altijd wereldwijd plaatsvindt. Zelfs in een eilandjes-economie als de jaren 30.

Het tweede kenmerk was de te hoge schulden in landen als Duitsland, Japan en tal van andere landen. Niemand wilde nog investeren in hun schulden zodat de landen geen grondstoffen meer konden kopen en niet meer aan de lopende verplichtingen konden voldoen. Hierdoor waren ze technisch failliet. Zodoende gingen ze het halen waar het was. Pearl Habor vond plaats amper een week na het besluit dat de VS de geldkraan dichtdraaide in Japans staatspapier.

Hoe de tweede helft winter zich nu gaat ontwikkelen is koffiedik kijken. Dat ga ik dan ook doen.

Er vinden onafhankelijk van elkaar en tegelijkertijd veel dreigingen plaats.

Dreiging nr. 1. Schulden breiden zich uit. De grote depressie in de PIGS landen zal een steeds groter schuldengat opleveren bij de overheden. In dit gat wordt uiteindelijk de gehele Eurozone in opgezogen. Het is vrijwel zeker dat die grote depressie van het Zuiden binnen 1 a 2 jaar zal uitbreiden naar het Noorden, inclusief Nederland en Duitsland. We zien nu al Frankrijk in die richting afglijden. De staatsschulden en begrotingstekorten zijn niet meer onder controle. Ook niet in Noord Europa.

Dreiging nr. 2. Te grote overheden. Schulden bij particulieren en bedrijven zijn minder ernstig dan men ons wil doen geloven. De wal keert hier namelijk altijd het schip. Centrale databanken van schuldregistratie laten geen hogere schulden meer toe dan draagbaar is. Bij ons de bekende databank in Tiel. Alle schulden van alle Nederlanders staan daar in en elke schuldverstrekker heeft daar toegang in. Ook bedrijven met schuldproblemen lossen zichzelf op door faillissementen, wat in principe gewoon een schuldsanering is. Andere sterkere concurrerende bedrijven profiteren daar weer van. In Nederland komt daar wel de hypotheekschuld nog bij, maar ook dat hoeft niet fataal te zijn.

De echte schuldproblemen zitten in de overheden. Die schulden lopen steeds harder op omdat overheden veel te groot zijn. Ze zijn daardoor te duur en steeds minder werkenden moeten dit gaan opbrengen. De grote dreiging zit dan ook in het feit dat bepaalde politieke stromingen de overheden nog groter willen maken, en dit willen financieren door hogere belastingen en inflatie. Hollande in Frankrijk is daar druk mee bezig. En daarmee is Frankrijk waarschijnlijk de grootste bedreiging. Dit land gaat Spanje en Griekenland achterna. Vele faillissementen, massaontslagen, extreme belastingverhogingen en kapitaalvlucht teisteren Frankrijk al. Ook het verlagen van de pensioenleeftijd naar 60 jaar zal met schuldverhoging gefinancierd gaan worden. Hollande heeft al aangegeven zich niet te gaan houden aan de begrotingsafspraak van 3% (verdrag van Maastricht). Spanje en Italië zijn al te groot om te redden. En daar komt Frankrijk nog eens bij.

Alle hyperinflaties uit de geschiedenis kwamen voort uit te grote en te dure overheden met groeiende schulden. Zowel in het Marxisme als kapitalisme. Er is een hardnekkige onwil dit te beseffen vanuit de politiek. Vooral socialisten blijven stug vasthouden aan hun streven naar grotere overheden met hogere schulden en belastingdruk. Binnen die politieke stroming zou intern een koerswijziging moeten plaatsvinden om een treurige eindfase af te wenden. Een verzorgingsstaat zou in matige vorm te handhaven zijn mits men alle overbodige uitgaven wil beperken. Een vernieuwend socialisme is dringend noodzakelijk. Helaas ziet men de huidige schuldencrisis meer als een unieke kans om het kapitalisme te vernietigen. Na de afrekening winter moet men rekening gaan houden met een communistisch Europa.

Dreiging nr 3. Strijd rond wereldmacht, reservemunt en grondstoffen. Dit gaat gebeuren naarmate de economie verder naar de afgrond wordt geduwd. Financiële markten trekken dan hun geld uit de schulden en absurd hoge rentestanden zullen het gevolg zijn. Overheden kunnen daardoor niet meer aan hun verplichtingen voldoen. We zagen dit al gebeuren in Griekenland, Portugal, Spanje en Italië. En waarschijnlijk is Frankrijk de volgende dominoblok. Uiteindelijk beslaat dit de gehele Eurozone en mogelijk ook de VS. Niemand zal de VS nog olie en andere grondstoffen willen leveren in ruil voor waardeloze dollars. Gelukkig heeft de VS zelf veel grondstoffen, maar Europa heeft dat niet. WO2 was een grondstoffenoorlog. Als grondstoffen ooit een probleem gaan worden, zoals te weinig voedsel, olie, medicijnen, enzovoorts, dan is WO3 onvermijdelijk. Met dit verschil dat grondstoffen nu minstens 100 keer belangrijker zijn geworden dan in de 30er jaren. Denk alleen maar aan de landbouw en voedselketen. Een grondstoffenoorlog zal altijd wereldwijd zijn. Denk vooral aan het Midden Oosten en China. China zal de grote slokop gaan worden. Vandaar dat Marc Faber denkt dat er op termijn oorlog dreigt rond de Indische Oceaan en Zuid Oost Azië. Ook uit andere hoeken horen we steeds meer over deze dreiging. Het probleem is dat China de wereldeconomie en daarmee ook de wereld reservemunt gaat overnemen. Dit zal de VS nooit en te nimmer kunnen toestaan. Het zou een zeker faillissement van de VS betekenen plus een crash van de USD. Op dit moment worden de Amerikaanse legerbasissen in ZO Azië in hoog tempo uitgebreid. Dus die dreiging lijkt misschien wel reëel.

Dreiging nr 4. Landen verlaten Eurozone. Op het moment dat de Financiële markten hun geld terugtrekken gaat de rente stijgen en is het ook gedaan met de valuta’s. Dat betekent hyperinflatie. Dit effect krijgen we als er een of meerdere landen uit de Eurozone stappen. De eurozone is aan elkaar gekoppeld door Target2, de bankenunie. Target2 is de vordering van zuidelijke banken op kapitaalvlucht van het zuiden naar het noorden. Zodoende betaalt noord Europa de schulden van de zuidelijke banken als de eurozone uit elkaar valt. Deze schuld is bij DNB al opgelopen tot 200 miljard. En dit is een rekening voor de belastingbetaler. Dus als er landen de Eurozone verlaten, dan is Nederland en Duitsland in een klap ook failliet. Via Target2 staan wij garant voor het faillissement van Griekenland, Cyprus, Portugal, Spanje, Italië en binnenkort ook Frankrijk.

Dreiging nr 5. De stijgende armoede in de zwakkere regio’s van de wereld. Door de immense geldprinterij van Bernanke is vooral voedsel te duur geworden in de armere gebieden van de wereld. Dit komt omdat inflatie vooral in voedselgrondstoffen kruipt. Mensen die nu al 60 a 70 procent van hun inkomen kwijt zijn aan voedsel zullen dan voedseltekort leiden. Die komen in opstand. Dat zagen we al gebeuren met de Arabische lente. Tunesië, Egypte, Libië, Syrië. Dit is zich momenteel aan het uitbreiden naar Libanon en Saoedi Arabië. Het moslimfundamentalisme grijpt steeds deze kans om aan de macht te komen. Dit voedt de haat tegen het Westen. Tegelijkertijd zit Israël steeds verder in het nauw. Ze hebben al een conflict met Iran wat ook al op uitbarsten staat. Maar ook Pakistan, Iran en Afghanistan zijn tijdbommen waar de Taliban en Al Qaida vaste grond onder de voeten begint te krijgen en zich wapent tegen het Westen. Dit komt nog bovenop het grondstoffenprobleem waar ook nog de grootste hoop olie juist uit dit wespennest komt.

Dreiging nr 6. De stijgende armoede in Europa zelf. Niet alleen in de zwaar getroffen gebieden als Griekenland en Spanje zal de onrust verder toenemen. Dat gaat vooral in het Noorden gebeuren omdat de verzorgingsstaten zoals Nederland en Duitsland onmogelijk nog langer houdbaar zijn. Teveel mensen zijn daarvan afhankelijk. Iets wat we in Zuid Europa veel minder zien. De onrust kan leiden tot anarchie en verzet tegen het gezag. Het gezag zal de greep op de bevolking verliezen. En de bevolking verliest het vertrouwen in de politiek. Samen leidt dit tot een machtsvacuüm. Dat is gebleken de perfecte voedingsbodem te zijn voor staatsgrepen of andere politieke stromingen. Heel vaak door een schrikbewind wat nodig wordt om chaos en anarchie tegen te gaan. Iets wat we zo goed kennen uit de jaren 40. Die dreiging zal toenemen naar mate de werkloosheid en armoede vordert. Dit alles zal de rente nog sneller doen toenemen op staatspapier. Financiële markten houden niet van onrust.

Dreiging nr 7. De VS en Keynes. De overheidsschuld/BBP ratio nadert een gevaarlijke grens in de VS. Boven de 90% is die onhoudbaar, volgens deskundigen. Samen met een begrotingstekort van 54% BBP over 2012, en samen met een groeiend handelstekort is er nauwelijks nog hoop op een goede afloop. De schulden en begrotingstekorten zijn alle redelijkheid allang gepasseerd. Daarbij wil Obama de Keynes methode blijven vasthouden. We hanteren deze methode al vier jaar, ook in Europa, en het heeft niet geleid tot een groeiende economie en dalende werkloosheid. Integendeel. Het enige wat Keynes ons bracht is een dalende economie, stijgende werkloosheid, dalende koopkracht, stijgende inflatie en failliete bedrijven. En tenslotte brengt Keynes ons ook nog failliete overheden die verzuipen in de schulden en begrotingstekorten. Al vaker werd gesuggereerd door Peter Schiff dat voor elke 0,30 USD kunstmatige economische groei de overheid 1 USD moet lenen voor de stimulans. Dus ook de almachtige onkwetsbare VS kan een dreiging gaan vormen.

Hoe al die dreigingen gaan uitpakken weten we niet. De hele schuldencrisis wereldwijd ligt dus vol mijnenvelden. Velen maken de fout de huidige schuldencrisis te zien als een economische crisis. Een economische crisis kan zichzelf herstellen. De wal keert altijd het schip. Maar een schuldencrisis van deze omvang kan alleen maar leiden tot een faillissement. Daarna volgt sanering en een nieuwe start. Net zoals zoiets altijd bij een failliete onderneming of particulier gaat.

Mogelijk is dit artikel nog veel te positief tegenover de opvattingen van George Soros. Een oude man die de hele cyclus al heeft doorlopen. Iemand die naast economie ook heel goed thuis is in politieke stromingen en ontwikkelingen. Zeker leerzaam om er eens naar te googlelen.

Beleggen in de eindfase

In het recentste interview van Bloomberg met Marc Faber deed Faber wel een heel opmerkelijke uitspraak. Op de vraag hoe je jouw vermogen moet beschermen in de eindfase antwoordt Faber doodleuk met de opmerking, “koop een machinegeweer”. Voor al die miljarden die jij beheert? “Koop dan een tank”, was het antwoord. We kennen inmiddels de cynische uitspraken van Faber wel, en velen zien dat als een geintje, maar reken maar dat hij het meent. Hij bedoelt eigenlijk, “ga verhuizen”. In de BRIC moet je nu zijn.

Marc Faber was over de eindfase ook al erg duidelijk bij CNBC, “de beste beleggers houden hooguit de helft over, de rest raakt alles kwijt.” Beleggen in onroerend goed dan? Hij vervolgt, als je een huis had in 1945 in de verkeerde helft van Duitsland werd je huis genationaliseerd en was je alles kwijt. In de andere kant van Duitsland kon je heel Duitsland overzien als je op een stoel ging staan. Daar was je onroerend goed dus ook al niet zo veilig. Goud en zilver deden het dan wel wat beter. Maar als je die verkocht zou hebben VOOR het tientje van Lieftinck, dan zat je ook goed fout. Met de nieuwe gulden zakte de prijs wel fors, maar dan had je tenminste nog iets. Daar zal je dus toch op moeten wachten. Zat je in de goede helft van de wereld, dan zat je wat beter. Warren Buffet kocht zijn eerste aandelen van Coca Cola vlak na de aanval op Pearl Habor met de opbrengst van zijn krantenwijkje. Het waren toen pennystocks. Nu is hij daarmee de rijkste man ter wereld. Dit soort kansen komen gewoon weer terug. Als je nog jong bent, zorg dan dat je flexibel bent. Een groeiend aantal jongeren met een hoge opleiding doen dat nu al en verhuizen naar de groeilanden. Helemaal niet verkeerd.

Laat ik positief afsluiten. Al deze dreigingen zouden gekeerd kunnen worden door juist beleid. Dat ligt niet in handen van de Centrale Banken of IMF. Dit ligt volledig in handen van de politiek en zijn kiezers. Dat benadrukten zowel Trichet als Draghi in bijna elke speech. En dat is waar. Maar intussen helpen de Centrale Bankiers de overheden wel aan een zo hoog mogelijke inflatie. Inflatie is gewoon een verborgen belasting. Het drukt bovendien de economie kapot. Belasting en inflatie drukken immers de koopkracht. Maar politici zijn er dol op. Als men het klaarspeelt de omvang van de overheid te halveren, dan zijn ook de begrotingstekorten weg. Dan krijgt de economie weer lucht om te functioneren. Het huidige beleid van inflatie, dalende koopkracht en steeds hogere belastingen knijpen de nek dicht van de economie, of wat daar nog van over is. Met een juist beleid zouden onze overheden dan binnen 20 jaar uit de ergste schulden kunnen groeien. De hoop ligt dus bij de politieke wil en zijn kiezers. Het zou beter zijn als politici de echte problemen eens aan de kiezers zouden uitleggen. Maar ik twijfel of ze het zelf wel snappen! In dat opzicht hebben politici niets geleerd uit het verleden en maken zodoende dezelfde fouten die geleid hebben tot WO2. Ze zijn gewoon met andere dingen bezig zoals cultuur-, natuur- en inburgeringssubsidies en zo meer. Politici zijn dol op de superbaantjes die voor hun partijleden worden gecreëerd. Zo zag ik per toeval Maria van der Hoeven bij CNBC voorbij komen. Ze is nu CEO Internationaal Energie Agentschap en woont tegenwoordig in Singapore. Zou ze er echt verstand van hebben? Zo werd Job Cohen commissiedirecteur en onderzoekt de rellen in Haren, wat normaal gesproken vele jaren gaat duren voor salarissen boven alle normen. Of de superpleiter voor doorwerken tot 67 van Groen Links, Femke Halsema, ging zelf met 37 jaar met vervroegd pensioen. Speciale regeling voor Kamerleden. Dan nog maar te zwijgen over de lobbyisten die voor minimaal 4x modaal de weg weten in Den Haag, als bijbaantje wel te verstaan. Voor politici en partijleden is er dus geen crisis. “We komen sterker uit de crisis”, zeggen ze allemaal. Ze bedoelen natuurlijk, “wij ZELF komen sterker uit de crisis”. Intussen gaat het geld smijten gewoon door. Toch is ons lot in hun handen. Wat dat betreft verschilt onze regering in niets met die van Griekenland. Maar let op, als het toch mis gaat hebben altijd “anderen” het gedaan. Dan hebben de hoge salarissen het gedaan (exclusief voetballers). Ze zijn echt allemaal hetzelfde. Laten we maar positief afsluiten en hopen dat politici eindelijk eens tot inkeer komen en aan de schuldencrisis gaan werken. Burgers als citroenen uitknijpen gaat in elk geval niet helpen.

Disclaimer: Artikelen geplaatst door Gerard zijn niet bedoeld als professioneel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen.

Bekijk ook